خواجه محمد پارسا
مقدمة 24
شرح فصوص الحكم
شرح قيصرى بيش از دو شرح معتبر بالا ، از طرف مدرسين حوزههاى علمى استقبال شده است و شايد اين اقبال در اثر سبك نگارش كتاب و نيز روش خاصى باشد كه شارح در شرح خود اتخاذ كرده و به هر دو جنبهء معنوى و صورى كلام و حل مشكلات آنها توجه كرده است . شرح خواجه پارسا ، با آگاهى از كيفيّت شروح معتبر بالا ، داراى امتيازات چندى است : 1 - پارسا اساس شرح را بر شرح شارح نخستين قرار داده است ، و با احاطهء كاملى كه بر افكار ابن عربى داشته ، شروح معتبر اين كتاب را نيز به طورى كه خواهيم ديد زير نظر داشته است « 82 » . در بين شروح متعددى كه از زمان شيخ أكبر ( 632 ) تا زمان خواجه محمد ، حدود اواخر قرن هشتم و اوايل قرن نهم نوشته شده بود ، سه شرح و همچنين روش كار شارحين اين سه شرح در بيان دقيق و صحيح افكار ابن عربى بيشتر مورد توجه بوده است . ولى چنان كه مشهود است : اولا شروح بالا در بيان گوشههاى انديشهء ابن عربى متمم يك ديگرند و هيچكدام ازين شروح ، در بيان افكار ابن عربى حد اعتدال را مراعات نكردهاند و عنان قلم در دست افكار عرفانى و تنزلات روحانى بوده ، و در هر جا به هر اندازه اين باران رحمت نازل مىشده است ، قلمى مىكردهاند . چنان كه پارسا در مقدمهء شرح خود مىگويد : « . . . و جمعى از محققان اين قوم - رحمهم الله - در شرح و بيان مشكلات اين كتاب يد بيضا نمودهاند ، و اين حصار محكم بنيان را به قوت بازوى بيان بگشودهاند . اما در ميدان بسط عنان بيان فرو گذاشتند ، و تطويل در شرح معضلات آن لازم داشتند ، و بعضى از ضعفاى طلبه به سبب بسط كلام و قصور افهام ، حقايق و رموز كتاب كه اصل مطلوب است ضبط نتوانستند كرد » 83 « . . . » سعى جميل پارسا درين شرح بر اين بوده است كه ضمن نگهدارى اصالت گفتار ابن عربى ، به شرح مشكلات كتاب پرداخته و از تطويل و اطناب پرهيز كند وى قبل از
--> « 82 » مواردى را كه پارسا مستقيما از شرح جندي اتخاذ كرده است و نيز مواردى كه از شرح قيصرى و كاشانى استفاده كرده در صفحات پنجاه و دو و پنجاه و سه پيش گفتار ( جدول تطبيق دو شرح فوق الذكر ) آمده است . « 83 » « مقدمه » شرح حاضر ، ص 3 .